INSTITUT SLOVENSKE FILOLOGIJE

 

Počeci vroclavske filologije dosežu četrdesete godine devetnaestog veka. Ovde su predavali, između ostalih: František Ladislav Čelakovski, Vincenti Krainjski, Vojćeh Cibulski, Vladislav Nering, Rudolf Abiht i Paul Dils.

Posle drugog svetskog rata prva predavanja iz oblasti slavistike (ruska književnost) održali su polonista Stanislav Kolbuševski (ruska književnost), kao i krakovljanin Tadeuš Stanislav Grabovski (zapadnoslovenske knjiiževnosti), koji je nastupao kao gost. Organizacijsku potporu za ta predavanja je predstavljao Institut poljske i slovenske filologije koji je funkcionisao do jeseni 1945. godine. On je povezivao Katedre poljskog jezika i slovenske opšte lingvistike, a od polovine 1946. takođe i Katedru istočnoslovenske lingvistike koju je vodio Lešek Osovski.

Naučno-istraživačka zainteresovanja Lešeka Osovskog kao i njegov didaktički rad, pre svega u oblasti ruske filologije (prva predavanja su se ticala morfologije ruskog jezika, ruske dijalektologije, kao i istorije ruskog književnog jezika) imala su odlučujući uticaj na razvoj vroclavske savremene lingvističke slavistike. Sa Vroclavskim univerzitetom taj istraživač je bio u vezi skoro dvadeset godina, istovremeno je radio i učio rusiste u Višoj pedagoškoj školi u Opolu, a kasnije na Univerzitetu Adama Mickjeviča u Poznanju.

Profesor Lešek Osovski (1905-1996), đak poznanjskog i Jagjelonjskog univerziteta (slavističke studije je počeo u Poznanju, ali je u Krakovu diplomirao i dobio titulu magistra), bio je učenik slavnih poljskih slavista - Edvarda Kliha, Henrika Ulašina, Kažimježa Niča, Ivana Zilinjskog, Tadeuša Lera-Splavinjskog. Pod njihovim uticajem konkretizovala su se njegova široka naučna zainteresovanja. Ticala su se ona mnogih istraživačkih oblasti: 1. istočnoslovenske dijalektologije, kao i poljsko-istočnoslovenskog pograničnog pojasa, 2. ruske i baltoslovenske akcentuacije, morfologije ruskog jezika, 3. pitanja lokalizacije i prapostojbine Slovena. U svakoj od tih istraživačkih sfera profesor je predlagao i davao nove smernice.

Tako široko usmerena istraživanja zamišljena kao ispitivanja materijala i koncepcije; predstavljajući slavistički jezički materijal (beloruski, ukrajinski, ruski, poljski) na sinhronoj i dijahronoj ravni, na opisni ili uporedni način, nastavljali su njegovi učenici. U Vroclavu je nastupio intenzivan razvoj uporednih poljsko-istočnoslovenskih istraživanja, kao i svestranih studija nad pojedinim istočnoslovenskim jezicima. U tu grupu učenika L. Osovskog spadaju Larisa Pisarek i Dijana Vječorek. Posred predstavnika sledeće generacije lingvista koji su u vezi sa vroclavskom slavistikom mogli bismo pomenuti i: Bronislavu Konopjelko, Jana Sokolovskog i Mihala Sarnovskog. Ova dvojica poslednjih lingvista su učenici poznatog vroclavskog slaviste Antonija Furdala, đaka Jagjelonjskog univerziteta.

1946. godine je osnovana Katedra istorije ruske književnosti i drugih slovenskih književnosti koju je preuzeo sledeće godine Marijan Jakubjec. 1949. godine obe katedre (Katedra istočnoslovenske lingvistike i Katedra istorije ruske književnosti i drugih slovenskih književnosti ) su se odvojile od Instituta poljske i slovenske filologije i postale su (posle integracije 1950.) već kao odeljenja, sastavni deo nove, samostalne naučno-didaktičke jedinice – Katedre ruske filologije, prethodnice Instituta slovenske filologije stvorenog na njenoj osnovi. Organizacijske obaveze u vezi sa tim promenama su pale na Marijana Jakupca kao na šefa katedre, a kasnije i direktora Instituta (do 1971.). Na njegovu inicijativu se, takođe, pojavila 1969. godine prva sveska „Slavica Wratislaviensa”, danas visoko cenjene serije u akademskim krugovima.

Posle njega zvanje direktora Instituta slovenske filologije su imali: Zbignjev Baranjski, Franćišek Šelicki, Telesfor Požnjak, Kristina Galon-Kurkova, Tadeuš Klimovič i Anna Paškievič.

Marijan Jakubjec (1910-1998.) je bio tvorac posleratne, vroclavske poljske slavistike, povezujući slovensku nauku o književnosti sa lingvistikom. Bio je osnivač i inspirator vroclavske škole nauke o slovenskoj književnosti obuhvatajući istraživanja o celokupnoj slovenskoj književnosti sa posebnim osvrtom na unutarslovesnke, slovensko-zapadnoevropske i slovensko-vizantijske veze. Bio je inicijator slovenskog folklora, kao i kulturno-književnih istraživanja i poljsko-slovenskih veza.

Pristup slovenskim književnostima kao prema nejednakoj celini koja je integralni deo evropske kulture, dišući istočnim i izapadnim plućima, nasledili su posle Marijana Jakupca njegovi vroclavski učenici. Ovde spadaju, pre svega: Zbignjev Baranjaski, Franćišek Šelicki, Telesfor Požnjak, Kole Simičejev, kao i Kristina Galon-Kurkova i Lucija Skotnjicka. Zainteresovanja južnim Slovenima nasleđuje Milica Jakubjec-Semkovova. Učenici učenika Marijana Jakupca su, između ostlih i : Tadeuš Klimovič, Ana Paškjevič i Izabela Malej. Ovoj grupi se priključuju i Ana Skotnjicka, kao i Zofija Tarajlo-Lipovska.

Svojevremeno na vroclavskoj slavistici su radili, između ostalih i : Gražina Bobilevič, Juzef Borsukjevič, Stanislav Kohman, Bronjislav Kođis, Marijan Šćepuro, Zbignjev Zbirovski. Ovde su bile javne odbrane doktorskih radova i/ili habilitacijski kolokvijumi Kšištofa Ćešlika, Stefana Kozaka, Andžeja Ksenjiča, Ane Majmjeskulov, Antonija Semčuka, Aleksandre Vječorek.

Mnogi od njih tradicionalno učestvuju u godišnjim međunarodnim konferencijama koje organizuje Institut slovenske filologije krajem novembra – lingvističkim u parnim godinama („Reč i rečenica u slovenskim ježicima”)i književnoistorijskim u neparnim godinama („Velike teme o kulturi slovenskih knjizevnosti”). Tim povodom se dodeljuje i nagrada profesora Bronjislave Konopjelko (za ambiciozne publikacije iz oblasti slovenske lingvistike). Materijali sa konferencija su publikovani u specijalnim tomovima.

Trenutno u Institutu slovenske filologije koji se stalno razvija, zaposleno je 50 naučno-didaktičkih radnika (od toga 12 profesora i habilitovanih doktora) koji obrazuju 850 studenata (rusista, bohemista, srbista i ukrajinista) na redovnim, vanrednim, večernjim studijima, kao i postdiplomskim (Ruski poslovni jezik).

2003. godine vroclavska slavistika kao jedna od pet u Poljskoj (ali kao jedina u čiji sastav ulazi rusistika) dobila je akreditaciju koju daje Univerzitetska akreditivna komisija. A 2004. godine Državna akademska akreditivna komisija je dala sledeće ocene: trogodišnje stručne studije – pozitivna ocena (češka, ruska, srpska i ukrajinska specijalizacija), dvogodišnje dopunjavajuće magistarske studije – pozitivna ocena (češka, ruska i srpska specijalizacija) i uslovno je priznala ukrajinsku specijalizaciju.